ΓΙΑ ΤΗΝ “ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΝΑΩΝ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΥΣ” (Δημοσιεύθηκε 23/01/2023)

 

      Διάβασα στο Facebook ανάρτηση φίλου που αναμασά την χιλιοειπωμένη κατηγορία νεο-παγανιστών και εχθρών τού Χριστιανισμού για συστηματική καταστροφή των αρχαίων Ελληνικών ναών από Χριστιανούς λόγω μίσους προς την αρχαία θρησκεία. Αυτή η κατηγορία είναι εν μέρει αληθής, αλλά περιέχει και μεγάλη δόση υπερβολής, συκοφαντίας και παρανόησης τών αιτιών που οδήγησαν στην καταστροφή τους. Και εξηγούμαι.

      Κατ’ αρχάς θα συμφωνήσω ότι πολλές σκόπιμες καταστροφές αρχαίων ναών και αγαλμάτων από μαινόμενους Χριστιανούς έγιναν στην Μέση Ανατολή, στην περιοχή μεταξύ Συρίας και Αιγύπτου. Οι κάτοικοι των περιοχών αυτών φαίνεται ότι ήταν γενικώς χαμηλού πνευματικού επιπέδου, σε σύγκριση με την υπόλοιπη Βυζαντινή αυτοκρατορία, των Χριστιανών μή εξαιρουμένων, με αποτέλεσμα να έχουν την αντίληψη ότι ως οπαδοί τής Α θρησκείας έχουν το ιερό χρέος να επικρατήσουν των οπαδών τής αντίπαλης Β ή Γ θρησκείας. Κάτι σαν την σημερινή αντιπαράθεση Ολυμπιακών, Παναθηναϊκών, ΠΑΟΚτζήδων κλπ. σε ποδοσφαιρικό επίπεδο. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι ήταν χούλιγκαν ή ταλιμπάν τής θρησκείας και διευκρινίζω ότι αναφέρομαι και στους παγανιστές και όχι μόνο στους Χριστιανούς. Αυτό οδηγούσε σε προκλήσεις ένθεν κακείθεν και συγκρούσεις μεταξύ τους με αποτέλεσμα καταστροφές αρχαίων ναών, αλλά και τραγικά περιστατικά, όπως την δολοφονία τής μαθηματικού Υπατίας. Βεβαίως οι νεο-παγανιστές αναφέρονται μόνο στις βιαιοπραγίες των Χριστιανών και όχι σε αυτές των αρχαίων ομοδόξων τους. Οσον αφορά τους Χριστιανούς των περιοχών αυτών και το χαμηλό πνευματικό επίπεδο τους, που αδυνατούσαν να κατανοήσουν ότι ο Χριστιανισμός ήλθε όχι για να προστεθεί ως μία θρησκεία επιπλέον όσων προϋπήρχαν, αλλά για να εμφυσήσει πνεύμα αγάπης και αδελφοσύνης ανάμεσα σε όλους τούς ανθρώπους, ανεξαρτήτως φυλής ή θρησκείας, είναι αξιοσημείωτα τα ακόλουθα. Επεσαν στο μεγαλύτερο ποσοστό τους θύματα αιρέσεων και κινημάτων που καταδικάστηκαν από την Ορθόδοξη Εκκλησία (μονοφυσιτισμός, εικονομαχία κλπ) και τελικά, σάν από κάποια θεϊκή δίκη, εξισλαμίσθηκαν όταν κατακτήθηκαν από τούς Αραβες μουσουλμάνους, διότι η κοσμική νοοτροπία τους για τον ρόλο τής Χριστιανικής θρησκείας δεν διέφερε από αυτήν τού Ισλαμισμού.

      Μετά από αυτήν την απαραίτητη διευκρίνιση, να σημειώσω ότι στον Ελληνικό χώρο ελάχιστα ήταν τα περιστατικά σκόπιμης καταστροφής αρχαίων ναών από θρησκευτική μισαλλοδοξία. Προσωπικά γνωρίζω μόνο αυτήν τού ναού τού Απόλλωνα στους Δελφούς.

      Η καταστροφή τών περισσότερων Χριστιανικών ναών έγινε είτε από βαρβαρικές επιδρομές (πχ Γότθων, ‘Ερουλων), είτε από σεισμούς ή πυρκαγιές, είτε από σταδιακή κατάρρευση λόγω εγκατάλειψης, κατά τον ίδιο τρόπο που ένα οποιοδήποτε κτίσμα που δεν κατοικείται και δεν χρησιμοποιείται καταρρέει σταδιακά από την φθορά τού χρόνου. Απόδειξη δια τού αντιθέτου (a contrario) αυτού τού ισχυρισμού αποτελεί το γεγονός ότι ο καλύτερα διατηρημένος αρχαίος ναός είναι ο ναός τού Ηφαίστου στην αρχαία Αγορά τής Αθήνας, ο οποίος είχε μετατραπεί σε εκκλησία προς τιμήν τού Αγίου Γεωργίου και λειτουργούσε μέχρι το 1834. Το ίδιο καλά θα είχε διατηρηθεί και ο Παρθενώνας, ο οποίος χρησίμευσε ως ναός διαδοχικά τής Ορθόδοξης και τής Καθολικής εκκλησίας και τέλος ως τζαμί, εάν δεν είχε την γνωστή ατυχία να καταστραφεί από την οβίδα τού στρατού τού Μοροζίνι κατά την Βενετική πολιορκία τής Ακρόπολης το 1687.

      Από την στιγμή που τα ερείπια ενός ναού βρίσκονταν στο έδαφος, είναι αλήθεια ότι ο λαός χρησιμοποιούσε πλέον τα θραύσματα για το κτίσιμο σπιτιών ή εκκλησιών, αλλά αυτό γινόταν για πρακτικούς λόγους και όχι από περιφρόνηση προς την αρχαία θρησκεία την οποία ο ναός αντιπροσώπευε. Την εποχή εκείνη δεν υπήρχε ούτε η προοπτική, ούτε κάν η έννοια τής αναστήλωσης ενός ερειπωμένου αρχαίου μνημείου. Στο μυαλό τών ανθρώπων τής εποχής, ένα γκρεμισμένο αρχαίο μνημείο ισοδυναμούσε με ένα νεκρό μνημείο, χαμένο για πάντα, οπότε η σκέψη τους ήταν “άς χρησιμοποιήσουμε τα κομμάτια του για κτίσιμο μιάς εκκλησίας ή των σπιτιών μας, ώστε να μην πάνε χαμένα”. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ο ναός τού Ολυμπίου Διός στην Αθήνα, τα θραύσματα τού οποίου χρησιμοποιήθηκαν για το κτίσιμο εκκλησίας, αλλά και σπιτιών κατοίκων τής Αθήνας, πολλά χρόνια μετά την καταστροφή του από την βαρβαρική επιδρομή των ‘Ερουλων το 267.

      Κοντά στο Αστρος Κυνουρίας, όπου έζησα για πολλά χρόνια, υπάρχει η Μονή Λουκούς, στο καθολικό (δηλ. τον κεντρικό ναό) τής οποίας έχουν εντοιχισθεί “σπαράγματα” από την βίλλα τού Ηρώδη Αττικού (τού γνωστού κυβερνήτη τής Αθήνας κατά την Ρωμαϊκή περίοδο) που υπήρχε στην περιοχή, ενώ άλλα έχουν τοποθετηθεί ως διακοσμητικά στον προαύλιο χώρο γύρω από τον ναό (δείτε την φωτογραφία). Η ενσωμάτωση τους δημιουργεί ένα θαυμάσιο, πολύμορφο αρχιτεκτονικό σύνολο και ουσιαστικά αναδεικνύει το αρχαιοελληνικό παρελθόν τής περιοχής στους πολυάριθμους επισκέπτες τής μονής, το οποίο διαφορετικά θα ήταν αόρατο. Αυτή την παράμετρο την έχουν σκεφθεί οι εμπαθείς νεο-παγανιστές που “δαιμονίζονται” μόλις βλέπουν αρχαία θραύσματα σε Χριστιανικές εκκλησίες; Εχουν επίσης σκεφθεί ότι αυτά τα απομεινάρια αρχαίων μνημείων που ενσωματώθηκαν σε εκκλησίες ουσιαστικά διασώθηκαν από την οριστική εξαφάνιση τους, διότι διαφορετικά θα είχαν μετατραπεί σε ασβέστη από τους αμαθείς κατοίκους τών περασμένων αιώνων; Μάλλον θα πρέπει ως ‘Ελληνες να χρωστάμε χάρη στους κτίτορες των εκκλησιών που ενσωμάτωσαν τα αρχαία λείψανα στους τοίχους τών εκκλησιών και τα έσωσαν από την οριστική καταστροφή και την αιώνια λήθη.

      Ανέφερα ήδη ότι δέν ήταν μόνο η αμάθεια ο λόγος τής χρήσης ερειπωμένων αρχαίων μνημείων ως δομικών υλικών για κατασκευαστικές εργασίες, αλλά και η παντελής απουσία τών εννοιών “αναστήλωση” ή “συντήρηση” αρχαίων μνημείων, οι οποίες ουσιαστικά δημιουργήθηκαν με την ανάπτυξη τής επιστήμης τής Αρχαιολογίας, δηλαδή σχετικά πρόσφατα. Αυτή η έλλειψη προοπτικής “αναβίωσης” τών μνημείων είχε ως αποτέλεσμα αυτά να θεωρούνται νεκρά εάν ήσαν ερειπωμένα ακόμα και στο μυαλό μορφωμένων και καλλιεργημένων ανθρώπων τής εποχής. Θα αναφέρω ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα που το αποδεικνύει, αλλά χρειάζεται να ανοίξω μία παρένθεση για να γίνει κατανοητό σε όλη την έκταση του.

      Ο Σάμουελ Γκρίντλεϊ Χάου ήταν ένας Αμερικανός φιλέλληνας, ο οποίος κατά τήν επανάσταση τού 1821 μάς βοήθησε σε μέγιστο βαθμό. Ενώ είχε τελειώσει γιατρός στο Πανεπιστήμιο τού Χάρβαρντ, αντί να αφιερωθεί στην καριέρα του, ήλθε στην Ελλάδα και συνεισέφερε στην επανάσταση ποικιλοτρόπως. Συνεισέφερε ως στρατιώτης πολεμώντας σε μάχες, ως γιατρός περιθάλποντας ασθενείς και ιδρύοντας νοσοκομείο στον Πόρο με έξοδα τών Αμερικανικών φιλελληνικών επιτροπών, ως ανθρωπιστής οργανώνοντας και διανέμοντας τεράστια επισιτιστική βοήθεια στον άμαχο πληθυσμό κατά την διάρκεια τού λιμού τού 1827, αλλά και ως ακτιβιστής διατρέχοντας τις πολιτείες τών ΗΠΑ για να αναζωπυρώσει με τις φλογερές ομιλίες του το φιλελληνικό κίνημα και την οικονομική βοήθεια προς την Ελλάδα κατά τα τελευταία έτη τής Επανάστασης. Παρέμεινε και μετά τον ερχομό τού Καποδίστρια παρέχοντας, άκουσον-άκουσον, πληρωμένη εργασία σε εκατοντάδες εξαθλιωμένους Ελληνες. Οταν επέστρεψε τελικά στην Αμερική εργάσθηκε για να βελτιώσει την περίθαλψη τών κωφών και τών τυφλών, για την καταπολέμηση τής δουλείας κλπ. Είχε και σχέσεις με τον Γάλλο ήρωα Ντε Λαφαγιέτ, που συμμετέσχε στον πόλεμο Ανεξαρτησίας τών ΗΠΑ το 1776 και στην Γαλλική επανάσταση τού 1789. Ολες οι δράσεις του αποδεικνύουν ότι ήταν άνδρας μορφωμένος, καλλιεργημένος, ευαίσθητος, ανιδιοτελής, προοδευτικός και φιλελεύθερος.

      Οταν ο Καποδίστριας και η πρώτη Ελληνική κυβέρνηση εγκαταστάθηκαν στην Αίγινα, ο Χάου θέλοντας να ενισχύσει οικονομικά, όπως ανέφερα, τους εξαθλιωμένους συμπατριώτες μας και ταυτόχρονα να παράγει έργο, προσέλαβε ολόκληρο εργοτάξιο από σχεδόν 700 Ελληνες, άνδρες και γυναίκες, και τούς ανέθεσε την κατασκευή ενός μώλου για την προστασία τού λιμανιού που ήταν εκτεθειμένο στις τρικυμίες, πληρώνοντας τους από τις εισφορές τών Αμερικανών φιλελλήνων. Και όμως αυτός ο μορφωμένος άνδρας έκανε το εξής εξωφρενικό για τα σημερινά κριτήρια. Δεδομένης τής έλλειψης οικοδομικών υλικών, χρησιμοποίησαν τα κομμάτια ενός ερειπωμένου αρχαιοελληνικού ναού που βρισκόταν εκεί κοντά, ξεθεμελιώνοντας μάλιστα με αξίνες την λαξευμένη βάση του, που βρισκόταν στό έδαφος! Τό μόνο πού έδωσε εντολή να μην πειράξουν ήταν ένας Δωρικός κίονας που στεκόταν ακόμη όρθιος. Αυτό το φρικιαστικό ανοσιούργημα, με βάση την σημερινή θεώρηση μας, αποδεικνύει ότι για τούς ανθρώπους αυτής τής όχι και τόσο μακρινής χρονικά εποχής, ένα ερειπωμένο αρχαίο μνημείο ισοδυναμούσε με “νεκρό” και χαμένο για πάντα μνημείο, κατάλληλο μόνο για οικοδομική χρήση τών δομικών υλικών του!

      Συμπερασματικά, τα αρχαία θραύσματα που συναντάμε εντοιχισμένα σε τοίχους Χριστιανικών εκκλησιών δεν προήλθαν απο εκούσια καταστροφή αρχαίων ναών λόγω μίσους προς την αρχαία θρησκεία, αλλά από χρήση ήδη ερειπωμένων κτισμάτων για εξυπηρέτηση τών οικοδομικών αναγκών τών κατοίκων μεταγενέστερων εποχών. Ας το έχουν αυτό υπ’ όψη τους οι νεο-παγανιστές για να μην παρερμηνεύουν τα φαινόμενα.

 

Σχόλια

 

 Christos Emmanouilides

 Απόλυτα σωστό. Υπήρχε και ένα ταξικο στοιχείο του νέο χριστιανικού αυτόχθονο  πληθυσμού εναντίον της ελληνορωμαικης αρχοσας τάξης που εκφραζοταν με τον παγανισμο

 

 George Stavropoulos

 Codex Theodosianus: ¨Ες έδαφος φέρειν¨

 Ioannis Psomiadis

George Stavropoulos το κρεματόριο στην Σκυθουποκη, Καμίνια που έλιωναν ναούς να κάνουν ασβέστη για τος εκκλησίες επι σειρά αιώνων, πυρπόληση όλων των βιβλιοθηκών και έργων τέχνης, κατάργηση της δημοκρατιας απαγόρευση των μαθηματικών, θεάτρου, ολυμπιακών αγωγών, απαγόρευση του ονόματος του Ελληνος που επρεπε να αυτοπροσδιορίζεται ως χριστιανός και χιλιάδες αλλά εγκλήματα με εκατομμύρια νεκρούς σε βάθος αιώνων,που το μόνο που ήθελαν ήταν να παραμείνουν Έλληνες.

« Εις έδαφος φέρειν παν Ελληνικών ώστε ούτε η μνήμη τους να μείνει στους αιώνες των αιώνων!»που υπέγραψαν στην Β οικουμενική σύνοδο της Νίκαιας»εκατοντάδες ηγέτες των φαιά φόρουντων»

Να προσθέσω Αμήν;

Αλλά ξεχάσαμε! Ολα αυτά μας τα έκαναν Χάριν της Αγάπης!