Μαθαίνοντας για τις διαστάσεις του φαινομένου τής άρνησης τού κορωνοϊού στη χώρα μας,
η πρώτη μου σκέψη ήταν να γράψω ένα ιδιαίτερα καυστικό άρθρο για τούς “ψεκασμένους”
που αγνοούν τα επιστημονικά δεδομένα και για τούς “ξερόλες” που θεωρούν ότι κατέχουν,
σχεδόν εκ γενετής, την ικανότητα να ερμηνεύουν αυτά τα δεδομένα, όταν φυσιολογικά
χρειάζεται ένα υπόβαθρο γνώσεων και κριτικής σκέψης, το οποίο αποκτάται μετά απο μία
πολύχρονη και επίπονη διαδικασία.
Διαβάζοντας τις αναρτήσεις αυτών τών ατόμων στο Διαδίκτυο, διαπίστωσα ότι πέραν τής
άρνησης είχαν και μία έντονη αντίθεση στα σχετικά μέτρα τής κυβέρνησης, είτε αυτά που
έχουν ληφθεί μέχρι τώρα, είτε αυτά που σχεδιάζονται. Αυτή η αντίθεση δεν φαινόταν να έχει
σχέση με την κομματική τοποθέτηση τους, ώστε να την αποδώσει κάποιος σε στείρα
αντιπολιτευτική κριτική (άν και υπάρχουν και αυτές οι περιπτώσεις). Περισσότερο φαινόταν
να έχει σχέση με την οικονομική δυσπραγία τους και την ανησυχία τους ότι τα σχεδιαζόμενα
μέτρα αναστολής τών οικονομικών δραστηριοτήτων είτε θα την επιδεινώσουν είτε θα επιφέρουν
την πλήρη κατάρρευση τους. Ηταν σαφές οτι η άρνηση τους να δεχθούν μέτρα που ισοδυναμούν
με την οικονομική καταδίκη τους, τους οδηγούσε και στην άρνηση τής σοβαρότητας τής
επιδημίας ή στην υποβάθμιση τής σημασίας της. Απο ψυχολογική άποψη είναι απόλυτα κατα-
νοητό. Η στάση και οι απόψεις τών περισσοτέρων ανθρώπων σε ένα θέμα καθορίζονται απο
την καρδιά τους και όχι απο το μυαλό τους. Λίγοι είναι αυτοί που έχουν την ικανότητα
να απομονώσουν το μυαλό απο τα αισθήματα και τις επιθυμίες τους, τις νόμιμες, όχι
απαραίτητα παράλογες, και να οδηγηθούν σε ασφαλή συμπεράσματα μέσα απο μία διαδικασία
βασισμένη αυστηρά στις αρχές τής λογικής. Στην προκείμενη περίπτωση φαίνεται ότι αυτοί
οι άνθρωποι συνέδεσαν στο μυαλό τους τα κυβερνητικά μέτρα για την αντιμετώπιση τής
επιδημίας αφ’ ενός και την επιδημία καθ’εαυτή αφ’ετέρου σε ένα άρρηκτο σχήμα. Ετσι
οδηγήθηκαν απο την άρνηση τους να δεχθούν τα μέτρα τής κυβέρνησης και την συνεπαγόμενη
οικονομική καταδίκη τους (απόλυτα λογική αντίδραση) στην άρνηση τής σοβαρότητας τής
επιδημίας (παράλογη). Απο ψυχαναλυτική άποψη έχουμε μηχανισμούς άρνησης και
εκλογίκευσης ταυτόχρονα (δεν το πάω παραπέρα, γιατί θα το “βαρύνω” πολύ).
Θα είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον να μελετηθεί απο κοινωνιολογική άποψη αυτή το
φαινόμενο τής άρνησης. Πιστεύω, και τα δεδομένα συνηγορούν προς αυτήν την κατεύθυνση,
οτι έχει έντονη ταξική και ηλικιακή διαφοροποίηση. Ενα άτομο χαμηλού οικονομικού
επιπέδου (δεν υπάρχει ούτε ίχνος αρνητικής αξιολόγησης εκ μέρους μου για αυτή την
κατηγοριοποίηση, μόνο συμπάθεια), που πασχίζει να εξασφαλίσει τα “προς το ζήν” για την
οικογένεια του, που έχει χτυπηθεί άγρια απο την οικονομική κρίση και τα μνημόνια,
μαθαίνει τώρα ότι θα πρέπει να αποδεχθεί αδιαμαρτύρητα τον οικονομικό θάνατο του για
να επιβιώσουν οι άλλοι. Και μή μού πεί κανείς να σκεφθεί ότι κινδυνεύει και ο ίδιος.
Μπροστά στο φάσμα τής πείνας και τής ανέχειας, άτομα αυτής τής κατηγορίας θα έπαιρναν
ευχαρίστως το ρίσκο.
Πιστεύω ότι και οι νέοι είναι σε σημαντικό ποσοστό οπαδοί τής άρνησης. Πρώτον για
τους ίδιους οικονομικούς λόγους, διότι η ανεργία και η υπο-απασχόληση τους έχουν πλήξει
ιδιαίτερα και εκεί που τα ψευτοβόλευαν με διάφορες δουλειές του “ποδαριού”, ως γκαρσόν
ια κλπ., τώρα τούς στερούν και αυτά τα πενιχρά εισοδήματα που είχαν. Και όχι μόνο αυτό,
τους απαγορεύουν και την μόνη ψυχολογική διέξοδο που είχαν μέχρι τώρα απο την μιζέρια
τους, δηλαδή τις συνεστιάσεις και τα πάρτυ με τους συνομηλίκους τους. Και όλα αυτά για
ποιό λόγο, με βάση αυτά που ακούνε απο επίσημα χείλη; Για να επιβιώσουν οι ηλικιωμένοι,
τους οποίους στο μυαλό τους βλέπουν και ως στυλοβάτες του κατεστημένου και υπεύθυνους,
λόγω τών πολιτικών επιλογών τους, για τη σημερινή κατάντια τής χώρας και την δική τους.
Δεν είναι λοιπόν αναμενόμενο να αντιδρούν στα μέτρα και κατ΄επέκταση στην αποδοχή της
σοβαρότητας τής κατάστασης;
Κοινωνιολογική ανάλυση μπορούμε να κάνουμε και για την άλλη πλευρά,τών “λογικών”,
αυτών που αποδέχονται την αλήθεια ότι ο κορωνοϊός αποτελεί μείζονα κίνδυνο για την
ανθρωπότητα και την ανάγκη για λήψη μέτρων. Τα χαρακτηριστικά της είναι ακριβώς τα
αντίθετα απο τής προηγούμενης. Σε μεγάλο ποσοστό πλούσιοι, ή έστω εύποροι, και ηλικιωμέ-
νοι, χωρίς ιδιαίτερα οικονομικά προβλήματα, επομένως μπορούν να αντέξουν ένα lockdown
για ένα ικανό χρονικό διάστημα, μέχρις ότου βγεί το εμβόλιο κατα τού κορωνοϊού,
στο οποίο έχουν εναποθέσει τις ελπίδες τους. Αρα δεν έχουν σημαντικό λόγο να
αντιδράσουν στα όποια περιοριστικά μέτρα. Θα πληγούν μεν οικονομικά,αλλά θα επιβιώσουν.
[Οπως και οι επιβάτες τής πρώτης θέσης στον “Τιτανικό”, που βρήκαν θέση στις βάρκες
διάσωσης. Δεν είχαν βέβαια την ασφάλεια και την άνεση τής καμπίνας τους, ήξεραν όμως
ότι θα επιβιώσουν για να συνεχίσουν την ζωή τους. Αλλοίμονο σε όσους έμειναν έξω.]
Επιπλέον, είναι σαφώς ευκολότερο να περάσεις ένα lockdown μέσα σε ένα σπίτι ευρύχωρο,
άνετο, ευάερο και ευήλιο, σε ήσυχη γειτονιά και με απεριόριστη θέα (σπίτια που συνήθως
έχουν τα ευπορότερα στρώματα τής κοινωνίας), απο ότι στριμωγμένος σε ένα στενό
διαμέρισμα, ανήλιαγο, με περιρρέοντα θόρυβο και φασαρία, καταθλιπτικό. Με άλλα λόγια,
παρ’ ότι η ομάδα τών “λογικών” έχει την αλήθεια με το μέρος της όσον αφορά την
αναγνώριση τού κινδύνου απο τον κορωνοϊό, η υποστήριξη υπερβολικών περιοριστικών μέτρων
εκ μέρους των, που πλήττουν θανάσιμα τις αδύναμες τάξεις αλλά αφήνουν σχετικά
αλώβητους τους ίδιους, δεν είναι και τόσο άμεμπτη ηθικά.
Για να εξηγήσω καλύτερα, απο άλλη σκοπιά, την άποψη μου, θα διατυπώσω μία υπόθεση.
Ας υποθέσουμε ότι η Ελλάδα ήταν μία χώρα πλούσια, με πολύ υψηλά κρατικά έσοδα λόγω
π.χ. μεγάλων εξαγωγών φυσικού αερίου. Η κυβέρνηση της εισηγείται λόγω κορωνοϊού
παρατεταμένο lockdown, με την διευκρίνιση ότι κάθε οικογένεια θα επιδοτείται με
μηνιαίο ποσόν τής τάξης τών π.χ.2000-4000 ευρώ, ανάλογα με τη σύνθεση της και την
οικονομική κατάσταση της (τί ωραία παραμύθια που σάς γράφω, ο άτιμος!). Πιστεύετε ότι
θα είχε κανένας λόγο να αμφισβητήσει την κρισιμότητα τού κορωνοϊού;
Ενας άλλος παράγοντας που ευθύνεται για την ευρεία διάδοση του φαινομένου τής
άρνησης τής σοβαρότητας τής επιδημίας στην Ελλάδα είναι, όσο και εάν ακούγεται παράδοξο,
η μέχρι τώρα επιτυχία της στον περιορισμό της, χάρη στα έγκαιρα μέτρα με την εισήγηση
Τσιόδρα. Χάρη σε αυτά το ποσοστό θνησιμότητας παρέμεινε σε χαμηλά επίπεδα (απο τα χαμηλό
τερα στην Ευρώπη), με αποτέλεσμα να μπορούν να ισχυρίζονται οι αρνητές ότι, τελικά,
ο κορωνοϊός δεν είναι παρά μία απλή γρίπη. Αντί να κατανοήσουν ότι η χαμηλή θνησιμότητα
ήταν αποτέλεσμα τών πρώϊμων και αυστηρών μέτρων, αντιστρέφουν την πρόταση και
διερωτώνται γιατί πάρθηκαν πρώϊμα μέτρα, αφού η θνησιμότητα ήταν τόσο χαμηλή. Αν είχαμε
θρηνήσει εκατόμβες θυμάτων, όπως σε πολλές Ευρωπαϊκές χώρες, πράγμα που ευτυχώς βέβαια
δεν συνέβη, οι αρνητές θα ήταν πολλοί λιγότεροι.
Εν κατακλείδι, ο ισχυρισμός ότι ο κορωνοϊός δεν συνιστά ιδιαίτερο κίνδυνο είναι μέν
αίολος και σαθρός με βάση τα επιστημονικά δεδομένα (σημ: θα επανέλθω σε αυτά με
δεύτερη ανάρτηση), είναι όμως κατανοητός απο κοινωνιολογική και ψυχολογική άποψη
και ίσως ηθικά συγγνωστός. Μην σπεύδουμε να τους καταδικάσουμε εύκολα με αφορισμούς
τού τύπου “ψεκασμένοι”,”αμαθείς”,”ανεύθυνοι”,”αντικοινωνικοί”. Τουλάχιστον όχι όλους.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου