ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΤΡΕΙΣ ΙΕΡΑΡΧΕΣ (Δημοσιεύθηκε στις 29/01/2020)

     Διάβασα στο facebook την ανάρτηση ενός φίλου, ο οποίος γράφει οτι κακώς οι (σήμερα εορταζόμενοι) Τρείς Ιεράρχες τιμώνται ως προστάτες τών ελληνικών γραμμάτων, διότι ήσαν εναντίον τού Ελληνισμού. Παραθέτει μάλιστα πλήθος αποσπασμάτων όπου οι Τρείς Ιεράρχες καταφέρονται κατά τών Ελλήνων φιλοσόφων, ρητόρων, γονέων κλπ. Συμπεραίνει λοιπόν οτι όλα αυτά συνιστούν μία εξαπάτηση του ελληνικού λαού εκ μέρους της Εκκλησίας και προτρέπει να αποκαθηλώσουμε τους ανθέλληνες Ιεράρχες. Είναι όμως έτσι τα πράγματα;

     Κατ’ αρχάς δεν αμφισβητώ ότι τα χωρία που παραθέτει είναι γνήσια. Ομως τα συμπεράσματα και οι απόψεις του βασίζονται σε μία τεράστια παρερμηνεία. Ο όρος "Ελληνες" την εποχή τών Τριών Ιεραρχών δεν είχε εθνική σημασία, όπως σήμερα, αλλά θρησκευτική, και χαρακτήριζε τούς ειδωλολάτρες. Επομένως τα αρνητικά σχόλια τών Τριών Ιεραρχών που παραθέτει αναφέρονται στους "Ελληνες" ως εκπροσώπους τής ειδωλολατρικής θρησκείας. Όμως δεν απέρριπταν αυτό που εμείς ΣΗΜΕΡΑ ονομάζουμε "ελληνική παιδεία" και απόδειξη αυτού είναι ότι σπούδασαν όλοι ρητορική, φιλοσοφία κλπ. Επίσης, ο Μέγας Βασίλειος έγραψε το πασίγνωστο έργο "Προς τούς νέους όπως άν εξ ελληνικών ωφελοίντο λόγων" (το οποίο έρχεται σε προφανή σύγκρουση με την άποψη για αντίθεση του στην ελληνική παιδεία), ο Γρηγόριος ο Ναζιανζηνός έγραψε ποιήματα σε αρχαία ελληνικά (περιέχονται στην Παλατινή Ανθολογία), ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος ήταν κορυφαίος ρήτορας και μάλιστα ο Λιβάνιος, ο ειδωλολάτρης διευθυντής τής ρητορικής σχολής στην Αντιόχεια, όπου σπούδασε, τον προόριζε για διάδοχό του, εάν δεν ήταν Χριστιανός.

     Με την ευκαιρία, είναι αναγκαίο να υπενθυμίσω κάποια ιστορικά δεδομένα ώστε να μην δημιουργούνται παρεξηγήσεις, όπως η παραπάνω. Ο εθνικός αυτο-προσδιορισμός μας με τον όρο "Ελληνες" χρησιμοποιήθηκε κατ’ αρχάς στην αρχαιότητα και στη συνέχεια πολύ αργότερα, δηλαδή μετά την απελευθέρωση μας από τούς Τούρκους. Από την Βυζαντινή εποχή και εντεύθεν αυτο-αναφερόμαστε, κατά κανόνα, ως "Ρωμαίοι", δηλαδή υπήκοοι και κληρονόμοι τού εξελληνισμένου και εκχριστιανισμένου Ανατολικού τμήματος τής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, μετά τον χωρισμό της σε Δυτική και Ανατολική και την κατάρρευση του Δυτικού τμήματος απο τις βαρβαρικές επιδρομές. Οι ελληνόφωνοι υπήκοοι, λοιπόν, τής Βυζαντινής αυτοκρατορίας αυτοπροσδιοριζόμασταν ως “Ρωμαίοι” και με γλωσσική φθορά “Ρωμιοί”. Ας θυμηθούμε τον Θούριο τού Ρήγα Φεραίου "Βούλγαροι κι Αρβανίτες και Σέρβοι και Ρωμιοί, νησιώτες κι ηπειρώτες με μια κοινήν ορμή, για την ελευθερία να ζώσουμε σπαθί". Αυτός ο όρος παρέμεινε μάλιστα και μετά την δημιουργία του ελεύθερου ελληνικού κράτους, όταν αποφασίσθηκε ότι θα ονομαζόμασταν “Ελληνες” και όχι κάπως αλλιώς (δεν έχουμε παρά να θυμηθούμε την “Ρωμιοσύνη” του Γιάννη Ρίτσου, που χρησιμοποιείται βέβαια με την έννοια τού Ελληνισμού).

     Αυτά τα λίγα, αλλά χρήσιμα προς αποφυγήν παρεξηγήσεων, λοιπόν, και είθε οι Τρείς Ιεράρχες να φωτίζουν την μαθητιώσα και φοιτητιώσα νεολαία μας.