Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1821 ΚΑΙ ΟΙ ΦΙΛΕΛΛΗΝΕΣ

 

Με την ευκαιρία της επετείου τής εθνικής εξέγερσης τού 1821, θέλω να αναφερθώ σε μία σημαντική παράμετρο που συνετέλεσε στην επιτυχία της. Αυτή είναι το φιλελληνικό ρεύμα που αναπτύχθηκε όχι μόνο στην Ευρώπη, αλλά και στον υπόλοιπο κόσμο. Παρασυρμένοι από τούς διθυραμβικούς ύμνους για την αδιαμφισβήτητη ανδρεία τών ηρώων τού 1821, τών "δικών" μας ανθρώπων, συχνά παραθεωρούμε την πολύ σημαντική συμβολή τών "ξένων" στην επιτυχία της.

Δεν αναφέρομαι βεβαίως τόσο στην στρατιωτική συμμετοχή τών ξένων εθελοντών, που έσπευσαν να πολεμήσουν στο πλευρό τών Ελλήνων. Αντικειμενικά η συμβολή τους ήταν πράγματι μικρή, παρά τις αγαθές και αξιέπαινες προθέσεις τους, εάν θυμηθούμε τον αποδεκατισμό τους μετά την οδυνηρή ήττα μας στην μάχη τού Πέτα στην Άρτα. Αναφέρομαι στην πολιτική, οικονομική και ηθική στήριξη τής επανάστασης και στην καίρια συμβολή τού φιλελληνικου ρεύματος στην μεταστροφή τής πολιτικής τών Μεγάλων Δυνάμεων.

Οι πολιτικές συνθήκες στην Ευρώπη για την επανάσταση ήσαν δυσμενείς. Η Ευρώπη "ανέρρωνε" από τους Ναπολεόντειους πολέμους, το περιβάλλον ήταν εχθρικό για φιλελεύθερες εξεγέρσεις και η Ιερά Συμμαχία τών Ευρωπαϊκών κρατών, με προεξάρχοντα τον Αυστριακό καγκελλάριο Μέττερνιχ μεριμνούσε για την διατήρηση τής καθεστηκυίας τάξης στην Ευρώπη.

Η είδηση όμως ότι στη νοτιο-ανατολική γωνιά τής ηπείρου οι απόγονοι τών αρχαίων Ελλήνων επιχειρούσαν την εθνική παλινόρθωση τους γέννησε στις ευρωπαϊκές κοινωνίες και την αμερικανική, ιδίως στα πιο μορφωμένα στρώματα τους και στους νέους, αισθήματα συμπάθειας και διάθεσης έμπρακτης συμπαράστασης. Στον ιστορικό συνειρμό πρέπει να προστεθεί και ο θρησκευτικός, το γεγονός δηλαδή ότι ένα Χριστιανικό, ομόθρησκο έθνος, πολεμούσε εναντίον τών ετεροδόξων, Μουσουλμάνων Τούρκων.

Στους παραπάνω λόγους πρέπει να προστεθεί το γεγονός ότι ο λόρδος Βύρων, μία προσωπικότητα μεγάλης απήχησης στην εποχή του, όχι απλώς βοήθησε το φιλελληνικό κίνημα, αλλά ήλθε και εγκαταστάθηκε στην Ελλάδα. Οι ενημερώσεις και επαφές τών μαχόμενων φιλελλήνων με τα φιλελληνικά κομιτάτα στις πατρίδες τους συντηρούσαν το φιλελληνικό ρεύμα στις ευρωπαϊκές κοινωνίες και την Αμερική. Σε αυτά πρέπει να προστεθούν οι ανταποκρίσεις από το Μεσολόγγι, μέσω τής εφημερίδας "Ελληνικά Χρονικά" που εξέδιδε ο Ελβετός φιλέλληνας Ιωάννης-Ιάκωβος Μάγερ, ο οποίος έπεσε και αυτός στην Έξοδο του Μεσολογγίου.

Η ηρωική αντίσταση του Μεσολογγίου και ηρωικότερη Έξοδος του ήταν τα γεγονότα που φούντωσαν την ευρωπαϊκή φλόγα τού φιλελληνισμού σε τέτοιο βαθμό που ανάγκασαν τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να αλλάξουν πολιτική. Βεβαίως όχι σε σημείο να επιδιώκουν την ανεξαρτησία τής Ελλάδας. Αυτό που ήθελαν ήταν η αυτονομία της, μία Ελλάδα αυτόνομη, φόρου υποτελής στον σουλτάνο. Έτσι πάρθηκε η απόφαση ώστε, από απαθείς θεατές που ήσαν μέχρι τότε, να παρέμβουν για να σταματήσουν οι εχθροπραξίες μεταξύ Ελλήνων και Τουρκο-Αιγυπτίων. Το ότι τελικά καταλήξαμε ανεξάρτητοι ήταν το αποτέλεσμα τής ανέλπιστης καταστροφής τού στόλου του Ιμπραήμ στη ναυμαχία τού Ναβαρίνου, από ένα καπρίτσιο τής τύχης ή θεϊκή "ζαριά" (διαλέγετε και παίρνετε ανάλογα με τις μεταφυσικές πεποιθήσεις σας), που δημιούργησε νέα δεδομένα και γεωπολιτικες ισορροπίες.

Δύο άλλες σημαντικές πτυχές τής φιλελληνικής βοήθειας ήσαν η οικονομική και η ανθρωπιστική. Τα ποσά που συγκέντρωσαν οι φιλελληνικές επιτροπές ήσαν σημαντικά. Από αυτά τα χρήματα, άλλα διατέθηκαν (ή προορίζονταν να διατεθούν) για χρηματοδότηση στρατιωτικών αποστολών φιλελλήνων, για αγορά στρατιωτικού εξοπλισμού για τούς μαχόμενους Έλληνες, για επισιτιστική βοήθεια τού άμαχου πληθυσμού στα χρόνια τού λιμού κλπ. Τώρα, εάν μεγάλο μέρος αυτών τών χρημάτων είτε κατασπαταλήθηκε για την ναυπήγηση πολεμικών πλοίων που ουδέποτε έφθασαν στην Ελλάδα ή έφθασαν ελαττωματικά (τί μού θυμίζει αυτό από το πρόσφατο πολιτικό παρελθόν μας, τί μού θυμίζει…;), είτε στις τσέπες πονηρών οπλαρχηγών, είτε ανίκανων πολιτικών παραγόντων που τα σπατάλησαν σε σκοπούς αλλότριους αυτών τού δωρεοδότη, συγχωρείστε με, αλλά για αυτό δεν έφταιγαν καθόλου οι φιλέλληνες δωρητές.

Θα ήταν, θεωρώ, μεγάλη παράλειψη εάν δεν ανέφερα τον μεγάλο Αμερικανό φιλέλληνα γιατρό Σάμιουελ Γκρίντλεϊ Χάου, που όντας ρομαντικός ιδεολόγος και οραματιστής, εγκατέλειψε την καριέρα του στην Αμερική και ήλθε να βοηθήσει στον Αγώνα μας. Μάλιστα, παρά την αρχική απογοήτευση που ένιωσε βλέποντας την οικονομική βοήθεια, που συγκέντρωνε από τις φιλελληνικές επιτροπές στην Αμερική, να καταλήγει στις τσέπες επιτηδείων και να διασπαθίζεται, δεν τα παράτησε. Με πύρινα γράμματα προς την πατρίδα του συνέχισε να συγκεντρώνει χρήματα, αλλά αυτή τη φορά είχε γίνει σοφώτερος. Δεν τα έδινε στους "αντιπροσώπους", αλλά αγόραζε τρόφιμα και τα διένεμε ο ίδιος με τους συντρόφους του στα λιμοκτονούντα γυναικόπαιδα, που αναζητούσε στα βουνά και τα λαγκάδια, όπου είχαν καταφύγει αναζητώντας χόρτα και σαλιγκάρια για να τραφούν. Αυτός είναι και ο λόγος που απέκτησε τεράστια εκτίμηση και αγάπη ανάμεσα στον άμαχο πληθυσμό. Όμως δεν είχαν όλοι οι φιλέλληνες την δική του υπομονή μαζί μας με αυτά που έβλεπαν και δεν μπορώ να τούς ψέξω για αυτό.

Μια και ανέφερα την Αμερικανική συνεισφορά στον αγώνα τής ανεξαρτησίας μας, να πώ, παρεμπιπτόντως, ότι από τους Ευρωπαίους αυτοί που έσπευσαν να μάς βοηθήσουν στον μεγαλύτερο βαθμό ήταν οι Γερμανοί. Το γράφω χωρίς να υπαινίσσομαι τίποτα.

Συμπερασματικά, όταν τιμούμε κάθε χρόνο τους Έλληνες αγωνιστές τού '21 δεν θα πρέπει να ξεχνάμε και τους ξένους φιλέλληνες αγωνιστές. Όχι μόνο αυτούς που αγωνίστηκαν και έπεσαν στα πεδία τών μαχών στην πατρίδα μας, αλλά και όσους αγωνίστηκαν για την υλική, ηθική και πολιτική υποστήριξη τής επανάστασης στις πατρίδες τους. Η ανεξαρτησία μας έγινε εφικτή χάρη και στον δικό τους αγώνα και τις δικές τους θυσίες.