Ο ΚΟΛΟΚΟΤΡΩΝΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΕΝΟΙ (Δημοσιεύθηκε 09/10/2021)
Καλό, σε γενικές γραμμές, το πρώτο επεισόδιο τής σειράς τού ΣΚΑΪ “1821: Οι ήρωες”, αφιερωμένο στον Κολοκοτρώνη (δείτε το στο skaitv.gr). Θα μπορούσε όμως να είναι και καλύτερο. Δεν αναφέρομαι τόσο στην αναπαράσταση τών μαχών τής επανάστασης, που μερικές φορές προκαλούσε θυμηδία με την παιδαριώδη σκηνοθεσία της (συγγνωστή κατα τη γνώμη μου), όσο σε κάποια λάθη στην ιστορική αφήγηση τών γεγονότων. Συγκεκριμένα αναφέρομαι στην αναφερθείσα ερμηνεία τής ρήσης “Φωτιά και τσεκούρι στους προσκυνημένους”, όπου ο θεατής μένει με την εντύπωση ότι ο Κολοκοτρώνης απειλούσε με αυτήν τη τιμωρία όσους έσκυβαν το κεφάλι στον Ιμπραήμ και τους αξιωματικούς του όταν περνούσαν απο δίπλα τους, με βάση την αντίστοιχη δραματοποίηση απο τον σκηνοθέτη τού έργου. Παράλογα αυστηρή τιμωρία και βέβαια δεν επρόκειτο στην πραγματικότητα περί αυτού.
Ο Κολοκοτρώνης ως “προσκυνημένους” αναφέρει τούς Ελληνες που δελεάζονταν απο τις υποσχέσεις τού Ιμπραήμ για χρήματα και χωράφια και υπέγραφαν τα λεγόμενα “προσκυνοχάρτια”, με τα οποία απολάμβαναν τα παραπάνω προνόμια και Τουρκική προστασία. Κάποιοι μάλιστα πολέμησαν στον πλευρό τού Ιμπραήμ και τών Τούρκων (ναι, δυστυχώς υπήρξαν και τέτοιοι Ελληνες). Περίφημος, ή μάλλον διαβόητος, ανάμεσα τους υπήρξε ο Δημήτρης Νενέκος. Επι τη ευκαιρία, αρκετοί λανθασμένα γράφουν το όνομα ως “Ναιναίκος”, νομίζοντας ότι αποτελεί περιφρονητικό ηχοποίητο χαρακτηρισμό (”ναί,ναί,ναί”) όσων είναι γλοιωδώς πειθήνιοι στους ισχυρούς, ενώ είναι πραγματικό επώνυμο. Ο Νενέκος λοιπόν, ενώ στην αρχή τής επανάστασης πολέμησε ως οπλαρχηγός με τους Ελληνες, στη συνέχεια πέρασε στο πλευρό τού Ιμπραήμ και μάλιστα καταγράφεται ένα εκπληκτικό περιστατικό. Οταν κάποτε ο Ιμπραήμ πορευόταν στα βουνά τής Αχαίας με μία ομάδα τού εκστρατευτικού σώματος του, για κάποιο λόγο το άλογο του ξεστράτισε απο το μονοπάτι, χωρίς να το πάρουν είδηση οι υπασπιστές του. Προχώρησε αρκετά, χαμένος στο δάσος, αποφάσισε να επιστρέψει και κατέληξε, μόνος και ανυπεράσπιστος στο σώμα τών Ελλήνων τού Νενέκου, που ακολουθούσαν ως οπισθοφυλακή. Εάν τον σκότωνε ή τον κρατούσε ως όμηρο, η εκστρατεία τού Ιμπραήμ θα λάμβανε άδοξο τέλος. Ομως αυτός, πιστός στον αρχηγό τών εχθρών μας, τον παρέδωσε σώο και αβλαβή στο στράτευμα του και ο Ιμπραήμ, τούς μεν φρουρούς του ξέχ… για την απροσεξία τους, που θα μπορούσε να είχε αποβεί μοιραία για τον ίδιο, τον δε Νενέκο, σωτήρα του και προδότη μας, επαίνεσε ιδιαιτέρως και μετά απο εύφημη επιστολή στον Σουλτάνο έκανε Μπέη! Αυτοί ήταν οι “προσκυνημένοι” τους οποίους κυνηγούσε ο Κολοκοτρώνης και αυτός ο Νενέκος, για τον οποίο έστειλε ένα απο τα παλληκάρια του να τον σκοτώσει.
Με αφορμή τα παραπάνω, να επαναλάβω ένα σχόλιο που έχω κάνει και παλιότερα. Αυτά τα επικά και ηρωϊκά τσιτάτα που ακούγαμε στο σχολείο “σύσσωμο το έθνος ξεσηκώθηκε για να αποτινάξει τον Οθωμανικό ζυγό, διότι τού Ελληνος ο τράχηλος ζυγό δεν υποφέρει” ήταν μπούρδες, αυτάρεσκες εθνικιστικές μεγαλαυχίες. Στην πατρίδα μας, αλλά και σε όλα τα έθνη, όταν υπάρχει μία σκλαβιά και υποδούλωση σε έναν κατακτητή, υπάρχουν τρείς κατηγορίες ανθρώπων. Πρώτον οι ασυμβίβαστοι, με αδούλωτο πνεύμα, που δεν αντέχουν τον ζυγό και γίνονται κλέφτες και αρματολοί στα χρόνια τής Τουρκοκρατίας και αντάρτες στο βουνό στα χρόνια τής Γερμανικής κατοχής. Δεύτερον, στον αντίποδα τους, οι υποτελείς και προσκυνημένοι, που πρόθυμα συνεργάζονται με τον κατακτητή και γίνονται κοτζαμπάσηδες και Νενέκοι στα χρόνια τής Τουρκοκρατίας και μαυραγορίτες και Γερμανοτσολιάδες στα χρόνια τής Κατοχής. Η τρίτη κατηγορία, που είναι και η πολυπληθέστερη, βρίσκεται στη μέση. Είναι οι φοβισμένοι ουδέτεροι, ούτε τόσο θαρραλέοι για να τα βάλουν με τον δυνάστη, αλλά ούτε και παλιάνθρωποι για να συνεργασθούν μαζί του. Προσπαθούν να ζήσουν ήσυχα, μέσα σε μία “ειρηνική” καθημερινότητα και ρουτίνα, αλλά με την αδράνεια τους συντηρούν το δουλικό καθεστώς. Οταν αυτοί οι τελευταίοι παρασυρθούν απο τούς πρώτους, υπερνικήσουν τους φόβους τους και συμπαραταχθούν μαζί τους, τότε ξεσπάει η επανάσταση που σαρώνει τον κατακτητή. Και επειδή η υποδούλωση, η ανελευθερία στις μέρες μας έχει ύπουλη μορφή, είναι πιο ραφιναρισμένη, πιο εκλεπτυσμένη και πιο δυσδιάκριτη, χρήσιμο θα ήταν να μετρήσουμε τους εαυτούς μας να δούμε σε ποιά κατηγορία ανήκουμε.
Υ. Γ. - τροποποίηση: Μετά από δεύτερη σκέψη συνειδητοποιω ότι η ουδέτερη ομάδα, που ζεί ειρηνικά με τον εκάστοτε κατακτητή, δεν είναι ομοιόμορφη σε σχέση με τα χαρακτηριστικά της. Υπάρχουν αυτοί που θα ήθελαν να αντιδράσουν, αλλά περιμένουν πιο ευνοϊκές, πιο ώριμες συνθήκες για να το κάνουν και πραγματικά δεν μπορούμε να τους θεωρήσουμε συμβιβασμενους, ούτε φοβισμένους, αλλά επιφυλακτικους λόγω ρεαλιστικής στάθμισης τής κατάστασης. Υπάρχουν όμως αντίθετα και αυτοί που αποδέχονται με φόβο ή μοιρολατρικα την δουλεία τους, διότι θεωρούν ότι δεν αξίζει να διακινδυνευει κάποιος την ζωή και την ασφάλεια του για την ελευθερία του.
Υ.Γ. 2. Στη φωτογραφία ο Νενέκος με το τουρκικό τουρμπάνι στο κεφάλι του
Σχόλια:
Styliani Xenopoulou
Γενικά
βρίσκω το άρθρο σου πολύ ωραίο Παναγιώτη μου αλλά διαφωνώ με την
'κατηγοροποίηση' όπως την εκφράζεις στο τέλος. Οι ταμπέλες δεν βοηθοϋν
νομίζω.
Panagiotis-Sokratis Loumakis
Για δες το υστερόγραφο - τροποποίηση τής ανάρτησης. Συμφωνείς τώρα?
Styliani Xenopoulou
Αν προσπαθείς να έχεις κατηγορίες για στατιστικούς λόγους το
καταλαβαίνω. Για κοινωνικούς όμως.....δεν ξέρω μου μυρίζει εμφύλιο
(εμείς , αυτοί, οι άλλοι....). Δεν είναι πως δεν μου αρέσουν οι
συγκεκριμένες κατηγορίες. Στο γεγονός πως χωρίζεις τον κόσμο σε
κατηγορίες αναφαίρομαι. Καλημέρα
Takis Panotopoulos
Ωραίο
το κείμενο Παναγιώτη. Πάντως οι κλέφτες και οι αρματολοί πολύ συχνά
μισθώνονταν ευκαιριακά από τους Τούρκους ενάντια σε άλλους κλέφτες,
ανάλογα με το ποια ήταν τα (τοπικά) συμφέροντά τους.
Panagiotis-Sokratis Loumakis
Δεν διαφωνώ Τάκη στο ότι πολλοί κλέφτες μισθωνονταν από τους Τούρκους
ως αρματολοι για να φυλάνε ορεινές περιοχές και περάσματα από ληστές
κλπ, και επίσης ότι αυτό οδηγούσε συχνά σε συγκρούσεις ανάμεσα σε
αρματολικια για την κυριαρχία. Οι κλεφταρματολοι δεν ήταν άγιοι, ούτε οι
περισσότεροι ήρωες τού 1821, αλλά χάρη σε αυτούς και στο ανυπότακτο
πνεύμα τους κερδίσαμε τότε την ελευθερία μας.
Βασίλειος Κωνσταντίνου
Γιατρε
η Ιστορία είναι η αγάπη σου!! ΄΅Επρεπε να γίνεις ιστορικός! Τώρα για το
σχόλιο σου :η ιστορία έχει ένα μεγάλο πρόβλημα. Κρίνει σήμερα με
τωρινές κοινωνικοοικονομικές συνθήκες , γεγονότα που έγιναν με σε άλλες
εποχές με άλλα κίνητρα . Στο γιατί κάποιοι Έλληνες αντέδρασαν και άλλοι
όχι είναι μια πολύ δύσκολη υπόθεση και διαφορετική ανά τόπο και χρόνο.
Άρα οι τρεις κατηγορίες μπορεί να γίνουν εύκολα δεκατρείς!
Panagiotis-Sokratis Loumakis
Βασίλη, κατ αρχάς ναι, η ιστορία και η γλώσσα ήταν και είναι αγάπες μου
και γι αυτό παρά λίγο να γίνω φιλόλογος και όχι γιατρός, οριακά με
κέρδισε η ιατρική υπό την πίεση και τών γονέων μου.
Ως
προς το σχόλιο σου τώρα : Ο σωστός ιστορικός λαμβάνει υπόψη τις
διαφορετικές κοινωνικό-οικονομικές συνθήκες κάθε εποχής για να κρίνει.
Το ότι μπορεί και κρίνει όμως είναι απόρροια τού γεγονότος ότι οι
άνθρωποι (και τα κίνητρα τους) είναι ίδιοι και απαραλλακτοι στο διάβα
τών αιώνων. Άλλοι ατομιστες, άλλοι κοινωνικά ευαίσθητοι και αλληλέγγυοι,
άλλοι θαρραλέοι, άλλοι δειλοί, άλλοι με ελεύθερο πνεύμα, άλλοι κολακες
και υποτελεις στην εξουσία κλπ. Άρα οι συγκρίσεις έχουν νόημα,
λαμβανομένων βέβαια υπόψη των διαφορετικών συνθηκών. Γι αυτό άλλωστε η
μελέτη τού παρελθόντος, τής ιστορίας έχει νόημα, διότι τα διδάγματα που
μπορεί να αντλήσει από αυτήν μπορούν να καθοδηγήσουν τις αποφάσεις του
στο παρόν. "Ολβιος οστις ιστορίας έσχε μαθησιν" είχε πεί ο Ευριπίδης.
Platon Manias
Εξαιρετικό
βιβλίο: αποκαλύπτει ότι ο Ιμπραημ θα μπορούσε να είχε συντριβεί αν τον
αντιμετώπιζαν στην φάση της απόβασης που ήταν ευάλωτος
…αλλά όλοι ήπιαν απασχολημένοι στον εμφύλιο…
Stathis Diakos
Εξαιρετική ανάλυση. Θα έβαζα και την περίοδο της δικτατορίας όπου έχουμε τις ίδιες κατηγορίες ανθρώπων.
Επίσης
θεωρώ ότι η κατηγορία των συνεργαζόμενων και αυτών που αποδέχονται
μοιρολατρικά την δουλεία τους είναι αυτοί που μετά την
επανάσταση/ελευθερία αποκομίζουν τα κέρδη/θέσεις, ίσως γιατί οι
επαναστάτες/αντιστασιακοί βρίσκονται λαβωμένοι έπειτα από τον αγώνα.
George Stavropoulos
Πολύ
ωραία ανάρτηση! Θα ήθελα να υποσημειώσω, ότι όσον αφορά την
κατηγοριοποίηση αυτή είναι θέμα του συγγραφέα- αναλυτή και δεν θα
μπορούσε κάποιος να διαφωνήσει. Όσον αφορά όμως την συσχέτιση των
κατηγοριών και την αντιστοίχηση τους- μεταξύ επανάστασης 1821 και 2ου
Παγκοσμίου πολέμου, θα έλεγα ότι δεν είμαι απόλυτα σύμφωνος, διότι ήταν
άλλες οι ανάγκες, άλλες οι συνθήκες, άλλα τα κίνητρα και άλλος ο τελικός
σκοπός -ιδιαίτερα στην πρώτη κατηγορία.
Panagiotis-Sokratis Loumakis
Γιώργο διάβασε την παραπάνω απάντηση μου προς τον Βασίλειο Κωνσταντίνου.
Petros Harvalos
Υποκλίνομαι
γιατρέ στην ιστορική προσέγγισή σου..κι επαυξάνω.Δε θα άλλαζα
τίποτ'απολύτως.Κι όπως λέτε και στη Βρετανία "RESPECT"
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου